نقد فرمالیستی بر نمایشگاه "به روایت یک شاهد عینی"
زهره شریف نبی-ورودی87
مجموعه عکس به روایت یک شاهد عینی شامل 17 عکس رنگی است. این عکس ها صحنه ی مرگ تعدادی از افراد تاریخ معاصر ایران هستند که وجه مشترکشان می تواند در تراژیک بودن لحظه ی مرگشان باشد.
تمام عکس ها بازسازی یک صحنه هستند و کوچک ترین عناصر در عکس نیز چیدمان شده است.
عکس ها بصورت پانوراما عکاسی شده اند و به همین دلیل در تعدادی از کارها می توانیم با یک خط عمودی تصویر را به دو قسمت تقسیم کنیم. انتخاب کادر عریض پانوراما، امکان تحرک زیادی به افراد درون عکس داده است. هر تصویر پر از جزئیات ریز است و اکثرا افراد زیادی در هر عکس حضور دارند. تمام این افراد حضوری فعال دارند، در تحرک و مشغول انجام کاری هستند. افراد در حال اکت هستند و در یک لحظه این اکت در عکس متوقف شده است. حذف هر کدام از افراد در عکس ها می تواند به جنبه روایی عکس ها لطمه وارد کند.
نگاه افراد حاضر در عکس و سمت حرکت آنها، همگی به طرف سوژه ی اصلی (جسد) است؛ و در اولین نگاه به عکس اولین چیزی که می بینیم همان جسد است.
خود عکاس با شال ثابت قرمز رنگ بعنوان شاهد عینی در همه ی صحنه ها حضور دارد و به نسبت رابطه ی ذهنی که با هر شخص داشته است عکس العملی متفاوت نشان داده است. در تعدادی از عکس ها تنها ناظر و بی حرکت است ولی در تعدادی دیگر، مثلا در عکس فروغ فرخزاد در حال دویدن است و یا در عکس علی شریعتی در کنار فرزندانش قرار گرفته است. در یکی از عکس ها نیز، تیرباران در تپه های اوین، حضور فیزیکی او را نمی بینیم و تنها شال قرمز او است که حضور دارد.
اگرچه در عکس ها رنگ های تند و تیز کمتر دیده می شود، اما با این حال از عنصر رنگ به خوبی استفاده شده است و رنگ ها در بازسازی فضای تاریخی مورد نظر کمک کننده هستند. در چند عکس، رنگ های تند، نگاه مخاطب را سریعا به سوی سوژه ی اصلی می کشانند و ثابت می کنند. مثل پرچم سه رنگ ایران روی جسد محمد مصدق و یا پتوی سبزرنگ روی جسد غلامرضا تختی. رنگ قرمز شال عکاس نیز که در تمام صحنه ها حضور دارد، در میان دیگر رنگ ها کاملا متمایز است؛ و این کمکی است به جست و جوی ما برای یافتن او.
در کل عکس های بازسازی شده و روایتگر این مجموعه بعنوان سندی از مرگ این اشخاص مهم در ذهن ما جای می گیرند و تصویرهای ذهنی پیشین ما را بر هم می زنند.
تجزیه و تحلیل و نقد نمایشگاه های عکس توسط دانشجویان رشته عکاسی دانشگاه هنر اصفهان