ایمان شفیعا-ورودی89

تری برت، منتقد هنری آمریکایی ، در یکی از نظریاتش درباره ی اصول تفسیر عکس ، به بیان نظریه ای میپردازد که چندان بی شباهت با نظریه ی مثل افلاطون نیست، تری برت معتقد است که عکسها از نوری که از مردم ، از بناها ، از اشیاء و منظره ها باز میتابد، بوجود آمده. این نگاه تری برت ، یک وجاهت و حرمت خاص به عکسها میدهد، وا میداردمان که بهتر از قبل به عکسها نگاه کنیم، سرسری از کنارشان رد نشویم ، به آن نور بازتابیده از عناصر اطرافمان بیشتر دقت کنیم ، حرفهایشان را بشنویم. نقد پاسخ به همه ی آن حرفهاییست که آن نور بازتابیده در عکس میزند، پاسخ به سخنان عکس است حال چه سخنانی که عکس به وضوح میزند و چه آن سخنان که به اشاره میگوید. نقد عکس راهی است برای ارتباط با دنیایی که برای لحظه ای همه چیز در آن متوقف شده.
 نمونه ی ایرانی کتاب (نقد عکس) تری برت ، مثال زیباییست از درویشان دوران ملای روم ، لباسهاشان مندرس اما فهمشان از جهان بیرون بالا ، طرح روی جلد چیزی شبیه به همان لباسهای پر وصله و بی ارزش درویشان است و متن درون شاهکاری تاثیر گذار ،همچنان بر این عقیده استوارم که به دور از اسمهای پر طمطراق هنرمندان ایرانی اثر قابل وصفی از آنها نمیبینیم و چنان اسمشان بزرگ شده و ورم کرده که چیز دیگری قابل دیدن نیست،خودمان هم به اسمها بیشتر از آثار اهمیت میدهیم، طرح روی جلد ابراهیم حقیقی تنها کاری که کرده باعث شده از ترس دیدنش کتاب را نبندیم و این ارتباط خوبی با محتوای عالی کتاب دارد. کتاب روان و سلیس ترجمه شده و بدور از پزهای فلسفی بابک احمدی گونه ، سعی در کمتر و کمتر کردن فاصله میان دانش کم مخاطب با دانش زیاد مولف دارد.

کتاب در هشت فصل به خوب دیدن ، خوب فهمیدن وخوب یادداشت برداشتن تشویقمان میکند، به خواندن کلمات درون عکس ، به خواندن کلمات نامرئی درون عکس، به رسیدن به یک دیدگاه شخصی برای فهمیدن عکسها وامیداردمان و معتقد است که تفسیرهای خوب کمکمان میکند که خودمان این مسیر را ادامه بدهیم و بدنبال چرایی عکسها بگیردیم، چرایی آن نورها که بازمیتابد.    

احساس میکنم این ارائه ی اسلوب و نقشه ی راه برای توصیفها ، تفسیرها و ارزیابیها که هر کدام در بخشهایی جدا بررسی شده و با ذکر مثالهایی به واضح تر شدن بحث مورد نظر یاری رسانده، شیوه ی نقد را چنان برای مشتاقان عکاسی آسان و همه فهم میکند که میشود نام (الفبای نقد عکس) را بر اثر ممتاز تری برت نهاد. اما این همه فهم شدن و آسان جلوه کردن نقد عکس به این معنا نیست که برت از یادآوری قانونمندیهای یک نقد معتبر وامانده و از آنها یادی نمیکند، برت در جای جای کتابش به نقد اصولی و قضاوت با استدلال اشاره کرده است و معتقد است نقد نباید هردمبیل، سمبل کارانه و یلخی باشد ، او حتی به انتخاب کلمات هم دقت میکند و تفاوت قضاوتها و پسندها را تفاوتی از زمین تا آسمان نشان میدهد و به منتقد تازه کار یادآوری میکند که برای پسندهایش نیازی به برهان و دلیل و منطق ندارد ولی تک تک قضاوتهایش محتاج دلایلی روشن هستند. معتقدم برت در زندگی روزمره اش ، انسان منظمی است، چرا که کلاسه بندی فهرست و مفاهیم را چنان با وسواس انجام داده که جای هیچ ایرادی را نمیگذارد. حتی در برخی بخشها نکاتی را برای بار چندم بصورت خلاصه و یادآوریهای یک خطی و نیم خطی بیان میکند تا مخاطب با گذر از هر صفحه بطور مطمئن چیزی یاد گرفته باشد.

مثالهای تری برت ، بر عکسها و نمایشگاهها و گاه نقدهایی که از یک اثر مشترک یا از یک عکاس میشده، یکی از مهمترین بخشهای هر فصل است، نگاه جزئی نگر برت از هیچ چیز غافل نشده و مدام پس از هر چند کلوز آپش یک لانگ شات از مسئله ی کلی نقد به ما نشان میدهد تا آراممان بکند و بگوید آنقدرها هم که ترسیده اید ، ترسناک نیست، قبل از شما هم منتقدانی بوده اند که چرند گفته اند ، قبل از شما کسانی بوده اند که بعد از نقد از حرفشان پشیمان شده اند و چون نقدشان چاپ شده دیگر کاری نمیتوانسته اند بکنند، اصلن به جایی بر نمیخورد که بجای یک نقد درست و درمان چرت و پرت تحویل دنیا بدهید، اینهمه چرت و پرت گفته اند و به جایی برنخورده ، اما تنها انتظار برت اینست که نقد منتقد جریان ساز باشد و چیزی به گذشتگان و حرفهاشان اضافه کند وگرنه حرف مفت که مالیات ندارد.  همه ی این تجربیات نهفته در سطر سطر کتاب تری برت ، مانند معلمی دلسوز و با سابقه ، ابتدا ندانسته هامان را به رخمان میکشد و بعد می آموزدمان .

ایجاد دسته ها ، نحله ها و محوریتهایی برای نقد، اینکه بدانیم کدام عکس را از کدام زاویه ببینیم و به کدام محوریت تفسیرش کنیم یکی دیگر از آموزه های تری برت در کتاب نقد عکس است، تری برت معتقد است داشته های فکری و سابقه ی زندگی یک منتقد میتواند بر نقدش اثر گذار باشد ، اما منتقد خوب باید بداند که کدام عکس را میتواند بر مبنای کدام ایدئولوژی اش تفسیر و تعبیر کند .

در انتها ، امیدوارم این جنبش ظاهرگرایی و سوت و دست و جیغ و هورای هنرمندانه ی این سرزمین هر چه زودتر تمام شود و اگر فرصتی بود، هنرمندان و منتقدانمان به مسائل عمیقتری از این لوکس بازیها بپردازند، ورنه مایین و سالیان سال ادای هنرمند بودن بی آنکه حتی سطری ، به دانش و هنر جهان بیافزاییم .